Tüketici Hukuku

Tüketici hukukunun kapsamı

Tüketici hukuku, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden kişilerin mal ve hizmet edinirken karşılaştığı ilişkileri düzenler. Bir alışverişin bu kapsamda değerlendirilebilmesi için bir tarafın tüketici, diğer tarafın ise ticari veya mesleki amaçla hareket eden satıcı, sağlayıcı, üretici veya ithalatçı olması aranır.

Alanın çekirdeğini ayıplı mal ve ayıplı hizmete ilişkin kurallar oluşturur. Ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması veya objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır. Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda ya da reklamlarında yer alan özellikleri taşımayan mallar da ayıplı kabul edilir (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) m. 8).

Kanun ayrıca belirli sözleşme türlerini ayrıntılı biçimde düzenler. Taksitle satış, tüketici kredisi, konut finansmanı, abonelik, devre tatil, paket tur, iş yeri dışında kurulan sözleşmeler ve mesafeli sözleşmeler bu başlıklar arasındadır. Bu sözleşmelerde ön bilgilendirme, yazılı veya kalıcı veri saklayıcısı ile şekil şartı ve cayma hakkı gibi koruyucu kurallar öngörülmüştür.

Temel mevzuat

Alanın temel metni 7 Kasım 2013 tarihli ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanundur. Kanun; ayıplı mal ve hizmeti, tüketicinin seçimlik haklarını, haksız şartları, sözleşme türlerini, tüketici hakem heyetlerini ve tüketici mahkemelerini düzenler.

Kanunun uygulanmasını gösteren ikincil düzenlemeler önemli bir yer tutar. Garanti Belgesi Yönetmeliği garanti süresini ve garanti belgesinde bulunması zorunlu bilgileri, Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliği mal gruplarına göre azami tamir sürelerini, Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği ise cayma hakkının kullanımını ve istisnalarını belirler.

Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun genel hükümleri ile satış sözleşmesine ilişkin hükümleri tamamlayıcı nitelikte uygulanır. Yargılama usulü bakımından 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, zorunlu arabuluculuk bakımından 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu dikkate alınır.

Süreç hakkında genel bilgiler

Uyuşmazlığın hangi merci önünde çözüleceği parasal değere göre belirlenir. Değeri, her takvim yılı başından itibaren geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılan parasal sınırın altında bulunan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetlerine başvuru zorunludur; bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar için hakem heyetlerine başvuru yapılamaz (TKHK m. 68). Güncel tutar her yıl değiştiğinden, başvuru öncesinde Ticaret Bakanlığının ilgili tebliğ ve duyurularından teyit edilmesi gerekir.

Başvurular, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki tüketici hakem heyetine yapılabilir. Tüketici hakem heyetinin bulunmadığı yerlerde başvurular o ilçe kaymakamlığına yapılabilir ve gereği yapılmak üzere yetkili hakem heyetine iletilir.

Tüketici hakem heyeti kararları tarafları bağlar ve İcra ve İflâs Kanununun ilamların yerine getirilmesi hakkındaki hükümlerine göre yerine getirilir. Taraflar, karara karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edebilir; itiraz kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz. İtiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceği karar kesindir (m. 70).

Parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesinde dava açılır. Bu davalarda, kanunda sayılan istisnalar dışında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (m. 73/A).

Dikkat edilmesi gereken genel hususlar

Belgelerin saklanması uyuşmazlığın seyrini doğrudan etkiler. Fatura, fiş, sipariş ve teslim kayıtları, garanti belgesi, servis formları ve yazışmalar hem ayıbın hem de taleplerin ileri sürüldüğü tarihin ispatı bakımından önem taşır. Satılan mala ilişkin düzenlenen fatura, garanti belgesi yerine geçmez.

Sürelere dikkat edilmelidir. Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir ve malın ayıplı olmadığının ispatı satıcıya düşer; bu karine malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz (m. 10). Mesafeli sözleşmelerde cayma hakkı ise kural olarak on dört gün içinde kullanılır.

Talebin hangi tarafa yöneltildiği de sonucu etkiler. Ücretsiz onarım ve ayıpsız misli ile değiştirme taleplerinde satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur. Her somut olay kendi koşulları içinde ayrıca değerlendirilmelidir.