Ticaret ve Şirketler Hukuku

Ticaret ve şirketler hukukunun kapsamı

Ticaret hukuku, ticari işletmeyi ve tacirin faaliyetlerini düzenleyen kurallar bütünüdür. Şirketler hukuku ise bu alanın içinde, ticaret şirketlerinin kuruluşunu, işleyişini, ortakların hak ve yükümlülüklerini ve şirketin sona ermesini konu alır.

Uygulamada uyuşmazlıklar iki ana başlıkta toplanır. Birincisi, şirketin dışa dönük ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklardır: ticari sözleşmelerin ihlali, ödenmeyen faturalar, cari hesap ilişkileri ve ticari alım satımdan doğan alacak talepleri bu gruptadır.

İkincisi ise şirketin iç ilişkilerinden kaynaklanan uyuşmazlıklardır. Ortaklar arasındaki anlaşmazlıklar, pay devrine onay verilmemesi, genel kurul kararlarına itiraz, yöneticilerin sorumluluğu ve ortaklıktan çıkma talepleri bu başlık altında değerlendirilir. Bu tür uyuşmazlıklarda şirket sözleşmesinin içeriği belirleyici olur.

Temel mevzuat

Alanın çekirdeğini 13 Ocak 2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) oluşturur. Kanunun başlangıç hükümleri ticari işletmeyi, tacir sıfatını, ticari işleri ve ticari davaları düzenler. Ticaret şirketlerine ilişkin ikinci kitapta ise kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketler ayrı ayrı ele alınmıştır.

Anonim şirketler TTK’nın 329 ve devamı maddelerinde, limited şirketler ise 573 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Bu iki tür, uygulamada en sık tercih edilen sermaye şirketleridir.

Ticari sözleşmelerde, TTK’da hüküm bulunmayan hâllerde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun genel hükümleri uygulanır. Şirketlerin kamu borçlarından doğan sorumluluk bakımından 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, tescil ve ilan işlemleri bakımından ise Ticaret Sicili Yönetmeliği ayrıca gözetilir.

Süreç hakkında genel bilgiler

Ticari davalarda görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Hangi uyuşmazlıkların ticari dava sayılacağı TTK’nın 4. maddesinde belirlenmiştir; bu maddede sayılan davalar, tarafların tacir olup olmamasına bakılmaksızın ticari nitelik taşır.

Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması, TTK’nın 5/A maddesinde sayılan davalar bakımından dava şartıdır. Bu hüküm 7155 sayılı Kanunla eklenmiş ve 1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 7445 sayılı Kanunla kapsam genişletilerek itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da dava şartı arabuluculuğa tabi kılınmış, bu değişiklik 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren açılan davalarda uygulanmaya başlamıştır.

Arabuluculuk sürecinin usulü 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun 18/A maddesinde düzenlenmiştir. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde başvuruyu sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenir.

Sürelere dikkat edilmesi gerekir. Genel kurul kararlarının iptali için kanunda öngörülen üç aylık süre, ticari alacaklarda uygulanacak zamanaşımı süreleri ve ticari defterlerin saklanmasına ilişkin süreler uyuşmazlığın sonucunu doğrudan etkileyebilir.

Dikkat edilmesi gereken genel hususlar

Ticari ilişkilerde yazılı belge ve kayıt düzeni belirleyicidir. Sözleşme metinleri, sipariş formları, irsaliye ve faturalar, cari hesap ekstreleri, ticari defterler ve taraflar arasındaki yazışmalar ispat bakımından önem taşır. TTK’nın 18. maddesi uyarınca tacirler arasında belirli ihbar ve ihtarların noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemiyle yapılması gerekir.

Şirket sözleşmesinin içeriği, ortaklar arasındaki ilişkinin çerçevesini çizer. Pay devrinin onaya bağlanıp bağlanmadığı, çıkma hakkının tanınıp tanınmadığı, yönetim ve temsil yetkisinin nasıl dağıtıldığı gibi hususlar sonradan doğacak uyuşmazlıkların seyrini değiştirir.

Şirket türünün seçimi de yalnızca kuruluş aşamasını ilgilendirmez. Ortak sayısı, sermayenin ödenme zamanı, pay devrinin şekli, yönetim organının yapısı ve ortakların kamu borçlarından sorumluluğu şirket türüne göre farklılık gösterir. Her somut olay kendi koşulları içinde ayrıca değerlendirilmelidir.